Motorlu araçlar teknolojisi, çevresel kaygılar ve enerji verimliliği hedefleri doğrultusunda bataryalı (elektrikli) otomobillere doğru hızlı bir dönüşüm yaşamaktadır. İçten yanmalı motorlara kıyasla daha az hareketli parça barındıran elektrikli araçlar; sessiz çalışma, düşük emisyon ve yüksek enerji verimliliği gibi avantajlar sunmaktadır. Ancak bu araçların temel bileşeni olan yüksek gerilimli batarya sistemleri, arıza ve müdahale süreçlerinde ciddi iş sağlığı ve güvenliği risklerini de beraberinde getirmektedir.
Yüksek Gerilimli Batarya Sistemlerinin Yapısı
Elektrikli otomobillerde kullanılan lityum iyon bataryalar, genellikle 300 ila 800 volt aralığında çalışan yüksek gerilimli sistemlerdir. Bu bataryalar hücre, modül ve paket yapısı şeklinde tasarlanmakta; batarya yönetim sistemi (BMS) ile sıcaklık, akım ve gerilim sürekli olarak izlenmektedir. Batarya sisteminin karmaşık yapısı, bakım ve onarım süreçlerinde uzmanlık gerektirmekte; bilinçsiz müdahaleler hayati tehlikelere yol açabilmektedir. Batarya Arızalarının Nedenleri
Batarya arızaları çoğunlukla aşırı ısınma, fiziksel darbe, üretim hatası, kısa devre, aşırı şarj veya derin deşarj gibi nedenlerle ortaya çıkmaktadır. Özellikle trafik kazaları sonrasında batarya paketinde meydana gelen deformasyonlar, kimyasal reaksiyonların tetiklenmesine ve “termal kaçak” olarak adlandırılan kontrolsüz ısı artışına neden olabilmektedir. Bu durum, yangın ve patlama riskini ciddi ölçüde artırmaktadır. Müdahale Süreçlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Tehlikeleri
Bataryalı araçlara müdahale sırasında karşılaşılan en büyük risk, elektrik çarpmasıdır. Yüksek gerilim altında çalışan sistemlere yeterli izolasyon sağlanmadan temas edilmesi, ölümcül sonuçlar doğurabilmektedir. Bunun yanı sıra batarya içeriğinde bulunan kimyasal maddeler; cilt, göz ve solunum yolları için zararlı etkilere sahiptir. Yangın durumlarında açığa çıkan toksik gazlar ise hem müdahale ekipleri hem de çevre için ciddi bir tehlike oluşturmaktadır. Güvenli Müdahale İçin Alınması Gereken Önlemler
Elektrikli araç bataryalarına müdahalede öncelikle araç üreticisinin belirlediği güvenlik prosedürleri eksiksiz uygulanmalıdır. Yüksek gerilim sisteminin devre dışı bırakılması, kilitleme ve etiketleme (LOTO) uygulamaları, yalıtkan eldivenler, yüz siperliği ve alev geciktirici kişisel koruyucu donanımların kullanılması zorunludur. Ayrıca çalışma alanının iyi havalandırılması ve yangın söndürme ekipmanlarının hazır bulundurulması hayati önem taşımaktadır. Eğitim ve Yetkinliğin Önemi
Elektrikli araç teknolojisinin yaygınlaşmasıyla birlikte, motorlu araçlar alanında görev yapan teknik personelin de bu alana yönelik özel eğitimler alması gerekmektedir. Yüksek gerilim farkındalığı, batarya sökme-takma prosedürleri ve acil durum yönetimi konularında yetkin olmayan kişilerin bataryalı araçlara müdahalesi, hem çalışan hem de iş yeri açısından kabul edilemez riskler oluşturmaktadır. Bataryalı (elektrikli) otomobiller, motorlu araçlar teknolojisinde önemli bir ilerleme sağlarken, batarya arızaları ve müdahaleleri açısından iş sağlığı ve güvenliği boyutunun göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Teknik bilgiye dayalı, standartlara uygun ve eğitimli personel tarafından yapılan müdahaleler; kazaların, yaralanmaların ve çevresel risklerin önüne geçilmesinde temel unsurdur. Elektrikli araçların güvenli kullanımı ve bakımı, ancak bilinçli yaklaşım ve güçlü bir iş güvenliği kültürü ile mümkün olacaktır.
